YKS ve LGS İçin Tekrar Planı Nasıl Yapılır? Örnek Tablo
YKS ve LGS için tekrar planı nasıl yapılır? Aralıklı tekrar ve karışık çalışmaya dayanan haftalık örnek program ve unutmayı azaltan pratik kurallar.
7 dk okuma
YKS ya da LGS hazırlığında en sık duyulan şikâyetlerden biri şu: "Konuları bitiriyorum ama geri dönüp baktığımda eskileri unutmuş oluyorum." Çoğu öğrencinin planı yeni konuya odaklanır; tekrar ise "vakit kalırsa" yapılır. Sonuç, denemelerde eski konulardan gelen sorularda takılmak olur.
Bu yazıda, bellek araştırmalarının en sağlam iki bulgusuna (aralıklı tekrar ve karışık çalışma) dayanan bir tekrar planını nasıl kurabileceğini anlatıyoruz. Örnekler YKS (TYT/AYT) ve LGS üzerinden, ama aynı mantık KPSS, ALES ya da üniversite dönem sınavları için de geçerli. Planı kendi okul saatlerine, dershane ya da kurs programına göre uyarlaman gerekeceğini unutma.
Neden ayrı bir tekrar planına ihtiyacın var?
Unutma, öğrenmeden hemen sonra en hızlıdır ve zamanla yavaşlar. Bir konuyu bir kez çalışıp aylarca dönmezsen, sınav zamanı onu büyük ölçüde yeniden öğrenmen gerekir. Tekrarları zamana yaymak (aralıklı tekrar), aynı toplam sürede daha kalıcı öğrenme sağlar. Ayrıntıları aralıklı tekrar nedir yazımızda bulabilirsin.
Cepeda ve arkadaşlarının (2008) çalışması, sınava kalan süre uzadıkça en iyi tekrar aralığının da uzadığını gösteriyor. Sınava aylar varken her konuyu her gün tekrar etmen gerekmiyor; birkaç haftada bir dönmek yeterli olabilir. Sınav yaklaştıkça ise aralıklar kısalmalı.
İyi bir tekrar planının 5 ilkesi
- Her gün hem yeni konu hem tekrar. Günlük çalışmanın bir kısmını mutlaka eski konulara ayır. Tekrar "kalan zamanın" işi değil, planın sabit bir parçası olmalı.
- Tekrarı okumayla değil, soruyla yap. Eski bir konuyu tekrar ederken konu anlatımını baştan okumak yerine o konudan soru çöz ya da kendini kısa sorularla test et. Roediger ve Karpicke (2006), kendini test etmenin birkaç gün sonraki hatırlamada tekrar okumaktan belirgin biçimde daha iyi sonuç verdiğini gösterdi.
- Aralıkları genişlet. Yeni öğrendiğin konuyu ertesi gün, birkaç gün sonra, bir hafta sonra ve sonra daha seyrek tekrar et.
- Karıştır. Aynı konudan 40 soruyu art arda çözmek yerine farklı konulardan soruları karıştır.
- Zorlandığın konulara daha sık dön. Denemelerde ve soru çözümünde en çok hata yaptığın konular, planda daha sık yer almalı.
Karışık çalışma (interleaving) nedir ve neden işe yarar?
Geleneksel yöntemde bir konuyu bitirip o konudan bol soru çözer, sonra bir sonraki konuya geçersin (blok çalışma). Karışık çalışmada ise farklı konuların sorularını iç içe çözersin. Örneğin bir matematik oturumunda yalnızca türev değil; türev, fonksiyonlar ve olasılık sorularını karışık sırayla çözmek.
Rohrer ve Taylor (2007), farklı türde matematik problemlerini karışık sırayla çalışan öğrencilerin alıştırma sırasında daha çok zorlandığını, ama bir hafta sonraki testte blok çalışanlardan daha başarılı olduğunu buldu. Kornell ve Bjork (2008) ise karışık çalışmanın kategorileri ayırt etmeyi kolaylaştırdığını, buna rağmen katılımcıların çoğunun blok çalışmayı daha etkili sandığını gösterdi.
Gerçek sınavda sorular konu konu gelmez. Karışık çalışma, "bu soru hangi konunun, hangi yöntemle çözülür?" sorusunu sınavdan önce çalışmanı sağlar. Bu yüzden ilk başta zor ve yavaş gelmesi normaldir.
Dunlosky ve arkadaşları (2013) karışık çalışmayı umut verici bulup "orta fayda" grubuna koydu; aralıklı çalışma ve kendini test etme ise en yüksek notu alan iki teknikti. Bu yüzden planın omurgası aralıklı tekrar ve soru çözmek, karışık çalışma ise bunu güçlendiren bir katman olmalı. Diğer teknikler için etkili çalışma teknikleri yazımıza göz atabilirsin.
Haftalık tekrar planı örneği (YKS)
Aşağıdaki tablo, okul sonrası günde yaklaşık 3–4 saat çalışabilen bir 12. sınıf öğrencisi için örnek bir şablondur. Ders ve konu adları yalnızca örnek; kendi alanına (sayısal, eşit ağırlık, sözel, dil) ve eksiklerine göre değiştir.
| Gün | Yeni konu (≈ 2 saat) | Tekrar (≈ 1 saat) | Karışık soru (≈ 30–45 dk) |
|---|---|---|---|
| Pazartesi | Matematik: yeni konu | Dünkü konular + flash kartlar | TYT karışık: Türkçe + matematik |
| Salı | Fizik ya da edebiyat: yeni konu | Dünkü konular + 3 gün önceki konular | Önceki haftaların matematik konuları karışık |
| Çarşamba | Kimya ya da tarih: yeni konu | Dünkü konular + flash kartlar | Fen ya da sosyal karışık |
| Perşembe | Matematik: yeni konu | Dünkü konular + 1 hafta önceki konular | TYT karışık: Türkçe + matematik |
| Cuma | Biyoloji ya da coğrafya: yeni konu | Dünkü konular + flash kartlar | Bu haftanın tüm konularından karışık |
| Cumartesi | Deneme sınavı | Deneme yanlışlarının analizi | Yanlış yapılan konulardan ek sorular |
| Pazar | Hafif gün / dinlenme | Haftanın genel tekrarı + 2–4 hafta önceki konular | Kısa karışık test |
Bu şablondaki tekrar sütunu, aralıklı tekrarın basit bir uygulamasıdır: Her konu ertesi gün, birkaç gün sonra, bir hafta sonra ve birkaç hafta sonra yeniden karşına çıkar. Konu sayısı arttıkça bunu elle takip etmek zorlaşır; bir defterde "konu – çalışma tarihi – sonraki tekrar tarihi" tablosu tutmak ya da bir aralıklı tekrar uygulaması kullanmak işini kolaylaştırır.
LGS için tekrar planı nasıl uyarlanır?
LGS'ye hazırlanan 8. sınıf öğrencileri için toplam çalışma süresi daha kısa, okul dersleriyle uyum ise daha önemlidir. Aynı ilkeler geçerli; yalnızca süreleri küçült:
| Bölüm | Süre (öneri) | Ne yapılır? |
|---|---|---|
| Okulda işlenen konunun tekrarı | ≈ 30–45 dk | Aynı gün okulda gördüğün konudan birkaç soru ve kısa bir hatırlama |
| Önceki konuların tekrarı | ≈ 20–30 dk | Dün, birkaç gün önce ve geçen hafta çalıştığın konulardan sorular ya da flash kartlar |
| Karışık soru | ≈ 20–30 dk | Matematik, fen, Türkçe gibi derslerden karışık sorular |
| Hafta sonu | Esnek | Bir deneme, yanlış analizi ve haftanın genel tekrarı |
Süreler yalnızca örnektir. Okul, uyku ve dinlenme zamanından fedakârlık eden bir plan uzun vadede sürdürülemez. Sürdürülebilir kısa bir plan, birkaç hafta sonra bırakılan iddialı bir plandan daha iyidir.
Sınav yaklaştıkça plan nasıl değişmeli?
- Aylar varken: Yeni konu ağırlıklı çalış, tekrar aralıklarının birkaç haftaya kadar uzamasına izin ver.
- Son birkaç ay: Yeni konu oranını azalt, deneme ve karışık soru oranını artır.
- Son haftalar: Aralıkları kısalt; özellikle zorlandığın ve denemelerde hata yaptığın konuları daha sık tekrar et.
- Son gece: Yeni bir şey öğrenmeye çalışmak yerine kısa bir tekrar ve iyi bir uyku.
Tekrar planında sık yapılan hatalar
- Tekrarı tamamen hafta sonuna bırakmak. Bu, tekrarları tek bir güne yığar; haftaya yayılmış kısa tekrarlar daha etkilidir.
- Tekrar diye konu anlatımını baştan okumak. Okumak tanıdık gelir ama kalıcılık sağlamaz; tekrar mümkün olduğunca soruyla yapılmalı.
- Deneme çözüp yanlışlara bakmamak. Deneme, eksiklerini bulmanın en iyi yolu; yanlış analizi yapılmayan deneme fırsatın yarısını kaçırır.
- Planı hiç güncellememek. Her hafta sonu kısa bir değerlendirme yap: Hangi konular oturdu, hangileri daha sık tekrar istiyor?
Tekrar takibini otomatikleştirmek
Recallow'a konu anlatımı PDF'lerini ya da kendi ders notlarını yükleyerek her belge için test soruları ve flash kartlar oluşturabilirsin. Kartlar aralıklı tekrar takvimiyle önüne gelir: Zorlandığın kartlar daha sık, rahat hatırladıkların daha seyrek. Tekrar sayfasında kartları belgeye göre filtreleyebilir ya da farklı belgelerden gelen kartları karışık çalışabilirsin. Deneme çözmek ve yanlış analizi ise yine planının ayrı bir parçası olarak kalmalı.
Sonuç
İyi bir tekrar planı, yeni konu ile eski konuyu dengeler, tekrarları zamana yayar, okumak yerine soru çözdürür ve konuları karıştırır. Bu hafta küçük bir adımla başla: Her gün çalışmanın son yarım saatini dünkü ve geçen haftaki konulardan soru çözmeye ayır. Konu özetlerini nasıl hazırlayacağını merak ediyorsan ders notundan özet çıkarma rehberimize göz at.
Sık sorulan sorular
YKS için günde ne kadar tekrar yapmalıyım?
Herkes için doğru tek bir süre yok. Pratik bir başlangıç, günlük çalışma süresinin yaklaşık üçte birini ya da dörtte birini eski konuların tekrarına ayırmak ve bunu mümkün olduğunca soru çözerek ya da kendini test ederek yapmaktır. Tekrar yükünü gördükçe oranı ayarlayabilirsin.
Bir konuyu kaç kez tekrar etmeliyim?
Sabit bir sayı yerine aralıklara odaklan: Konuyu ertesi gün, birkaç gün sonra, bir hafta sonra ve sonra birkaç hafta arayla tekrar et. Zorlandığın konular daha sık, rahat olduklarına daha seyrek dönmen yeterli.
Karışık çalışma yeni öğrendiğim konular için de uygun mu?
Bir konuyu ilk kez öğrenirken önce o konuya odaklanıp temel soru tiplerini çözmek mantıklıdır. Konunun temelini kavradıktan sonra onu eski konularla karıştırarak çalışmak daha faydalıdır.
Deneme sınavları tekrar yerine geçer mi?
Denemeler hem kendini test etmenin hem de karışık çalışmanın iyi bir biçimidir; ancak tek başına yeterli değildir. Denemedeki yanlışlardan çıkan konuları, aralıklı tekrar planına ekleyerek düzenli olarak yeniden çalışmalısın.
Kaynakça
- Cepeda, N. J., Vul, E., Rohrer, D., Wixted, J. T. & Pashler, H. (2008). Spacing effects in learning: A temporal ridgeline of optimal retention. Psychological Science, 19(11), 1095–1102. doi.org (yeni sekmede açılır)
- Rohrer, D. & Taylor, K. (2007). The shuffling of mathematics problems improves learning. Instructional Science, 35(6), 481–498. doi.org (yeni sekmede açılır)
- Kornell, N. & Bjork, R. A. (2008). Learning concepts and categories: Is spacing the "enemy of induction"? Psychological Science, 19(6), 585–592. doi.org (yeni sekmede açılır)
- Roediger, H. L. & Karpicke, J. D. (2006). Test-enhanced learning: Taking memory tests improves long-term retention. Psychological Science, 17(3), 249–255. doi.org (yeni sekmede açılır)
- Dunlosky, J., Rawson, K. A., Marsh, E. J., Nathan, M. J. & Willingham, D. T. (2013). Improving students' learning with effective learning techniques: Promising directions from cognitive and educational psychology. Psychological Science in the Public Interest, 14(1), 4–58. doi.org (yeni sekmede açılır)